Türkiye'de her 7-8 yetişkinden biri diyabetle yaşıyor — ve birçoğu, hastalığın gözlerindeki sessiz ilerleyişinden habersiz. Diyabetik retinopati, yüksek kan şekerinin retinanın kılcal damarlarını hasara uğratmasıyla gelişir ve dünyada çalışma çağındaki görme kayıplarının önde gelen nedenidir. En kritik bilgi ise şudur: retinopati, görmeyi bozana kadar hiçbir belirti vermez; ama erken yakalandığında görme büyük oranda korunabilir.
Yüksek şeker damara ne yapar?
Kronik yüksek şeker, retinanın ince damar duvarlarını zayıflatır. Önce mikroanevrizma denen baloncuklar oluşur; damarlar sızdırmaya başlar (ödem ve birikintiler), ardından tıkanır. Oksijensiz kalan retina, çaresizlikten yeni ama kusurlu damarlar üretir — bu damarlar kolayca kanar ve tabloyu ağırlaştırır.
Evreler
- Arka plan (non-proliferatif) retinopati: Mikroanevrizmalar, nokta kanamalar, sızıntılar. Görme genellikle normaldir; tedavi çoğu zaman sıkı şeker kontrolü ve yakın takiptir.
- Makula ödemi: Sızıntı, keskin görme merkezinde birikirse görme bulanır. Diyabette görme kaybının en sık nedenidir ve göz içi iğne tedavisine iyi yanıt verir.
- Proliferatif retinopati: Yeni damar oluşumu evresi. Göz içi kanama, çekintiyle retina dekolmanı ve ağrılı glokom gibi ağır komplikasyonlara ilerleyebilir; lazer ve cerrahi gerektirir.
Riski ne artırır?
- Diyabetin süresi: 10 yılın üzerinde risk belirgin artar; tip 1 diyabette tarama, tanıdan 5 yıl sonra, tip 2'de tanı anında başlar (tip 2 çoğu zaman yıllarca sessiz seyrettiği için).
- Kontrolsüz şeker (yüksek HbA1c): En güçlü değiştirilebilir faktör. HbA1c'deki her 1 puanlık düşüş, riski anlamlı azaltır.
- Hipertansiyon ve kolesterol yüksekliği: Damar hasarını katlar; birlikte yönetilmelidir.
- Gebelik: Mevcut retinopatiyi hızlandırabilir; diyabetik anne adayları gebelikte daha sık izlenir.
Tedavi seçenekleri
- Göz içi enjeksiyonlar (anti-VEGF): Makula ödeminin ve yeni damar oluşumunun modern temel tedavisidir. Damla anestezisiyle, dakikalar içinde uygulanır; belirli aralıklarla tekrarlanır ve görmeyi yalnızca korumakla kalmayıp çoğu hastada artırır.
- Argon lazer: Oksijensiz retina alanlarını sessizleştirerek kusurlu damar üretimini durdurur; proliferatif evrenin klasik ve etkili tedavisidir.
- Vitrektomi: Temizlenmeyen göz içi kanamalarda ve çekintili dekolmanda uygulanan cerrahi seçenektir.
Altın kural: Belirti bekleme
Şu cümleyi buzdolabınıza yapıştırabilirsiniz: "Her diyabet hastası, şikâyeti olmasa da yılda en az bir kez göz dibi muayenesi olmalıdır." Görme bulanıklığı, uçuşmalar veya ani görme kaybı geliştiğinde hastalık genellikle ilerlemiş evrededir. Oysa yıllık 20 dakikalık bir muayene, tedavi penceresini yıllarca açık tutar.
Diyabetliyseniz retina kontrolünüzü ertelemeyin. Mersin'de göz dibi muayenesi için: 0 501 372 18 03.
Muayene için randevu alın
Gözlerinizle ilgili bir şikâyetiniz varsa ertelemeyin — erken teşhis görmenizi kurtarabilir.